عملیات ثامن الائمه، شكست حصر آبادان

5مهر 1360



 
     

در دورترین منطقه جنوب غربی ایران، جزیره ای به نام آبادان قرار دارد كه از جنوب، آب های گرم خلیج فارس و از شمال و مشرق رودخانه های كارون و بهمنشیر و از غرب، اروندرود آن را در برگرفته اند. اروند رود – كه تنها رودخانه قابل كشتیرانی در ایران است و تا پیش از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، بنادر بزرگ و فعال خرمشهر و آبادان در مسیر این آبراه واقع بوده اند. آبادان را از عراق جدا می كند. تاریخ شهر آبادان با تاریخ صنعت كشورمان و به ویژه پالایشگاه آن گره خورده است.

محاصره شهر آبادان

پس از تجاوز عراق در 31 شهریور 1359 و اشغال سریع بخش هایی از خاك ایران، خرمشهر مهم ترین شهر بندری ایران، پس از 40روز مقاومت دلیرانه، با خیانت آشكار لیبرال ها و منافقین، به دست دشمن افتاد. پس از سقوط خرمشهر، رژیم عراق در صدد برآمد تا جزیره آبادان را هم اشغال كند و تلاش كرد تا از طریق شرق كارون و شمال بهمنشیر وارد آبادان شود، زیرا عبور از این قسمت آسان تر از عبور از رودخانه كارون در جنوب خرمشهر بود. با چنین وضعیتی آبادان در یك محاصره 330 درجه ای قرار می گرفت و عبور از رودخانه بهمنشیر می توانست آن را با خطر جدی روبه رو كند. دشمن می پنداشت اگر بتواند از این رودخانه بگذرد، آبادان را برای همیشه از آن خود كرده است.


شرح عملیات

عملیات در ساعت 1بامداد روز پنجم مهر 1360 آغاز شد. قوای ایران در ساعات نخست عملیات، باتهاجم به مواضع دشمن و در هم شكستن مقاومت نیروهای آنان، خاكریزهای اول دشمن را تصرف وتأمین كردند. مقاومت اولیه نیروهای عراقی در برخی از محورها و به ویژه تداوم آن در منطقه پل حفار، نشان دهنده هوشیاری نسبی دشمن بود. بنابر گزارش اسیران عراقی، اسارت یكی از نیروهای خودی در منطقه عملیاتی تیپ8مكانیزه در محور دارخوین سبب هوشیاری دشمن شده بود، ولی شناخت نادرست فرماندهان نظامی عراق نسبت به توان نیروهای خودی كه بر مبنای برآوردهای عملیات های ناكام پیشین ایجاد شده بود، سبب شد در برابر حمله نیروهای خودی واكنش مناسبی نشان ندهند.

با روشن شدن هوا و ادامه پیشروی نیروهای خودی از محور شمالی به سمت پل مارد و تهدید عقبه نیروهای دشمن، نخستین ضربه شكننده بر نیروهای عراقی وارد آمد. بااین حال، نیروهای دشمن در منطقه پل حفار همچنان مقاومت می كردند. گستردگی محورهای تهاجم و عقب ماندگی دشمن سبب شد تا نیروهای خودی با به دست گرفتن ابتكار عمل و ادامه پیشروی در محورهای مختلف، دشمن را تحت فشار قرار دهند.

از سوی دیگر، در پی تغییر وضعیت میدان نبرد، فرماندهی نیروهای دشمن تلاش می كرد تا تاریك شدن هوا به مقاومت در پل حفار ادامه دهد. دشمن قصد داشت، باتقویت منطقه، ابتدا منطقه سرپل را حفظ كند و پس از آن، با نصب پل روی رودخانه كارون، نیروهای محاصره شده را نجات دهد وسپس، با استقرار در منطقه غرب رودخانه كارون، از ادامه پیشروی نیروهای خودی جلوگیری كند.

بر همین اساس، دشمن در اولین اقدام با وارد كردن تیپ 10 زرهی گارد جمهوری، سعی كرد، پل حفار را حفظ كرده و با استقرار تیپ 16زرهی از لشكر 6 زرهی درغرب رودخانه كارون، از پیشروی نیروهای خودی جلوگیری كند. تهاجم رزمندگان به نیروهای تیپ 10 سبب شد تا این نیروها در همان لحظات اولیه حضور در منطقه سرپل، محاصره شده و عقب نشینی كنند، در صورتی كه اگر در حمله به تیپ 10 تأخیر صورت می گرفت، بی گمان نیروهای تیپ 10 دشمن پس از حضور در منطقه، دست به ضد حمله می زدند.

با آزاد شدن جاده ماهشهر – آبادان در ساعت 8:32 بامداد روز پنجم مهر و پیشروی نیروهای خودی از شمال به جنوب وتصرف پل قصبه، امكان مقاومت از عراقی ها گرفته شده بود.

در بعد از ظهر همان روز بخشی از پل حفار تصرف شده بود ولی عراقی ها برای باز نگه داشتن عقبه نیروهای محاصره شده خود در شرق كارون، همچنان مقاومت می كردند، چنان كه با تاریك شدن هوا حركت ستون نیروهای دشمن از اهواز به سمت خرمشهر دیده می شد.

بدین ترتیب، روز اول عملیات در حالی به پایان رسید كه دشمن به دلیل عقب ماندگی، توان مقابله با نیروهای خودی را نداشت و تنها، به تاریك شدن هوا، باز نگاه داشتن پل حفار برای تقویت منطقه و یا امكان عقب نشینی نیروهای محاصره شده امید بسته بود. در روز دوم عملیات (ششم مهر)، در حالی كه پیشروی نیروهای خودی همچنان ادامه داشت، دشمن واكنش جدی از خود نشان نداد و از بعدازظهر همان روز نیروهای عراقی به تدریج تسلیم شده و یا عقب نشینی كردند و سرانجام در پایان این روز عملاً منطقه سرپل دشمن آزاد شد.

در روز سوم عملیات نیز در پی پاكسازی منطقه، محاصره آبادان به پایان رسید و فرمان امام خمینی مبنی بر شكستن حصر آبادان، در مدت 48 ساعت آفند تحقق یافت و نیروهای خودی پس از پاكسازی كامل منطقه، در ساحل شرقی رودخانه كارون استقرار یافتند. در این عملیات علاوه بر آزاد سازی منطقه اشغالی در شرق رودخانه، بخش وسیعی از نیروهای خودی – كه درگیر پدافند در منطقه بودند – آزاد و برای عملیات های بعدی آماده شدند.

 

نتایج عملیات ثامن الائمه (ع)

در این عملیات سلحشوران اسلام به نتایج مهمی دست یافتند، از جمله:

1-ساحل شرقی رودخانه كارون تصرف و تامین گردید.

2-آبادان از محاصره یك ساله خارج شد.

3-بیش از 150 كیلومتر مربع از اراضی اشغال شده، آزاد گردید.

4-بیش از 3 هزار نفر از نیروهای دشمن كشته و زخمی شدند و 1656 نفر نیز به اسارت در آمدند.

5-تعداد 90 دستگاه تانك و نفربر، 100 دستگاه انواع خودرو دشمن منهدم گردید و تعداد 3فروند هواپیما و یك فروند هلیكوپتر عراق نیز سرنگون شدند.

همچنین 100 دستگاه تانك، 60 دستگاه نفربر، 3 دستگاه لودر و 150 دستگاه خودرو به غنیمت گرفته شد.

صدام پس از این شكست 7 تن از فرماندهان خود را تیرباران كرد.

با توجه به نقش شجاعانه لشكر 77 پیاده با تصویب شورای عالی دفاع درتاریخ یازدهم مهر 1360، به لشكر پیروز خراسان تغییر نام داد.

پیامدهای شكسته شدن محاصره آبادان

موفقیت عملیات ثامن الائمه (ع) درابعاد مختلف پیامدهایی به همراه داشت كه آن را در دو محور عمده، داخلی و خارجی ارزیابی می كنیم.

الف - پیامدهای داخلی

1- با انجام موفقیت آمیز اولین عملیات وسیع ایران در جبهه ها ، روحیه نیروهای رزمنده تقویت وتوانمندانه تر از پیش به نبرد با دشمن پرداختند.

2- از نظر سیاسی وضعیت سیاسی كشور منسجم تر شد و كمتر از یك هفته بعد از این عملیات، مردم با شركت در سومین انتخابات ریاست جمهوری، حضرت آیت الله خامنه ای را به ریاست جمهوری برگزیدند، كه این امر منجر به موفقیت بیشتر در سیاست های خارجی نظام نیز گردید.

3- با تثبیت دولت اسلامی و وحدت نظر مسئولین نظام، موضع گیری های قاطعانه و به موقعی در قبال مسائل خارجی انجام گرفت.

ب: پیامدهای خارجی

مهم ترین پیامد خارجی این عملیات تشكیل شورای همكاری خلیج فارس توسط كشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، به منظور جلوگیری از گسترش و نفوذ انقلاب اسلامی و یاری رساندن به رژیم متجاوز عراق بود، همچنین تحركات نظامی امریكا در خلیج فارس به منظور اعمال فشار بر ایران و حمایت از كشورهای منطقه بیشتر شد.

امریكا با اعزام ناوگان نظامی خود در خاورمیانه و آب های دریای عمان، مانورهایی انجام داد و تهاجم تبلیغی گسترده ای را علیه ایران آغاز كرد و با نشر اكاذیب و شایعات، وحشت بی مورد رژیم های منطقه را از ایران بیشتر كرد.